DRILLING FLUID

▪ برون زد(out crops):

بخشی از سازند که به سطح زمین رسیده و بدون حفاری امکان دسترسی مستقیم به آن وجود دارد.

▪ Type section :

بهترین محلی که می توان برون زد یک سازند را مورد مطالعه قرار داد، به طوری که نمونه بدست آمده تقریباً می تواند تمامی خصوصیات آن سازند را نشان دهد.

▪ سطح فرسایشی(Erosional surface):

سطحی که توسط عوامل فرسایشی(مانند آب،باد، و( ... فرسایش یافته است

▪ مخزن (Reservoir):

به بخش هایی از یک سازند که دارای نفت یا گاز باشد و تغییرات فشار قابل توجهی نداشته باشند، مخزن نفت یا گاز گفته می شود. بنابراین ممکن است یک سازند دارای چندین مخزن باشد.

▪ سنگ منشأ یا سنگ مادر (source rock) :

سنگی که نفت در آن پدید می آید. در واقع سنگ منشأ، محیط تشکیل نفت خام در میلیون ها سال پیش بوده است. نفت پس از تشکیل در این محیط به سمت سنگ مخزن حرکت می کند و در آن جا ذخیره می شود.

▪ پوش سنگ (seal rock) یا (Cap rock) :

سنگی که روی سنگ مخزن وجود داشته و دارای تراوایی بسیار پایینی است به نحوی که مانع از خروج نفت از سنگ مخزن شود.

▪ مهاجرت( Migration) :

به جریان حرکت نفت و یا گازاز سنگ مشأ به سنگ مخزن پدیده ی مهاجرت گفته می شود.

▪ سیستم نفتی(Oil System) :

به مجموعه ی سنگ منشأ، سنگ مخزن و پوش سنگ یک سیستم نفتی می گویند.

▪ میدان(Field) :

به مجموعه ی یک یا چند مخزن نفت که دارای ساختار (ساختار تله نفتی) مشابهی باشند، یک میدان نفتی می گویند.

▪ حوضه(Province) :

به مجموعه ی یک یا چند میدان نفتی که خصوصیات چینه شناسی یکسانی داشته باشند، حوضه نفتی می گویند. هر حوضه شامل چند سیستم نفتی است.

▪ کروژن(Kerogen) :

کروژن به مواد آلی درشت دانه ای گفته می شود که توانایی انحلال در اسیدهای آلی را ندارند.

▪ بلوغ مواد آلی (Maturation) :

مسیر تغییر و تحولات مواد آلی درون سنگ منشأ را " بلوغ (Maturation) مواد آلی" گویند.

● عملیات های اکتشاف

▪ روش های سطحی:

گاه مطالعه برخی از نشانه ها در سطح زمین می تواند راهنمای ما برای کشف مخازن احتمالی باشد. که این نشانه ها شامل : برونزد(outcrop)، چشمه های نفتی (oil spring)،حوضه ی رسوبی و... باشند.

▪ روش های ثقل سنجی و مغناطیسی سنجی:

این 2 روش برای شناسایی مخازن نفتی ای که ساختارهای مشخص و معینی (مثل طاقدیس) در اعماق کم دارند به کار می روند. البته با روش مغناطیس سنجی تلوریک (telluric) می توان مخازن تا حدی عمیق را نیز شناسایی کرد. در روش ثقل سنجی اساس کار این گونه است که تغییر شتاب جاذبه ثقل در نقاط مختلف را می توان به تغییر ماهیت سنگ یا تغییر ساختار، مخصوصا ساختارهای طاقدیس نسبت داد.

▪ ژیوشیمی:

علمی است که به مطالعه ی سنگ منشا و سنگ مخزن و ارتباط آن ها با هم می پردازد و در مطالعه ی سنگ منشا نقش بسزایی دارد و اطلاعاتی شامل نوع کروژن، مرحله ی بلوغ و ... در اختیار قرار می دهد. برای کسب اطلاعات بیشتر اینجا را کلیک کنید

▪ مطالعه لرزه نگاری(seismic) :

در روش لرزه نگاری امواج لرزه ای در اثر انفجار به صورت موج های مکانیکی در لایه های درون زمین منتشر می شوند؛ برای این که بازتاب این امواج از لایه های مختلف، دریافت شود، گیرنده هایی (Geophone) بر روی زمین تعبیه شده اند که بازگشت این امواج را ثبت می کنند. منابعی که برای ایجاد این لرزه ها بکار می رود می تواندچاله هایی که از مواد منفجره پر شده است، یا دستگاه vibrosize باشد.این عملیات ها در ابعد مختلف :2 بعدی (2-Dimensional)، بعدی (3- Dimensional) و حتی به روش 4 بعدی ( 4- Dimensional) انجام می گیرند.

▪ چاه های اکتشافی:

تنها راه حل برای شناسایی مخزن و اثبات وجود سیال در درون آن ها،به صورت قطعی حفر چاه های اکتشافی است. روش های مطالعات سطحی،ثقل شنجی و مغناطیس سنجی،لرزه نگاری،ژیوشیمی و... اطلاعات اولیه را برای حفر اولین چاه در اختیار متخصصین اکتشاف قرار می دهند؛ این متخصصین برای دست یابی به دقت بیشتر در اطلاعات خود باید چاه های اکتشافی را در مخزن حفر کنند.

● خصوصیات سنگ و سیال

▪ تخلخل(porosity) :

بخشی از حجم سنگ که توسط بخش جامد اشغال نشده است؛ در واقع قسمت های خالی سنگ را تخلخل گویند. نفت خام، گاز و آب در درون تخلخل های سنگ وجود دارند. حجم این تخلخل ها از مقیاس میکرو تا مقیاس های بزرگ تغییر می کند.

▪ خمیره سنگ(matrix) :

مجموع قسمت های جامد تشکیل دهنده سنگ ها را به جز قسمت رسی آن گویند. علت این امر آن است که سنگ های رسی به دلیل تراوایی بسیار پایینی که دارند، تأثیری بسیارمنفی و نامطلوبی بر تراوایی و کیفیت کل مخزن می گذارند. بنابراین محاسبه ی درصد رس موجود در سنگ به عنوان یک عامل مجزا از خمیره از درجه اهمیت بالایی برخوردار است.

▪ درجه ی تخلخل(degree of porosity) :

نسبت حجم فضاهای خالی سنگ به حجم کل سنگ، درجه ی تخلخل گفته می شود.

▪ نفوذپذیری یا تراوایی ( Permeability) :

توانایی سنگ برای عبوردهی سیالی (با گران روی مشخص و در فشار مشخص) از درون خلل و فرج خود را Permeability می گویند. نفوذ پذیری مطلق تنها به خصوصیات سنگ بستگی دارد، اما نفوذپذیری نسبی علاوه برخصوصیات سنگ، به خصوصیات سیال و درصد اشباع(سنگ از سیال) نیز بستگی دارد.

ـ توضیح: منظور ازگران روی مقاومت سیال در برابر جریان و حرکت است.

▪ شکاف مصنوعی (Hydraulic Fracturing ):

از نقطه نظر مهندسی نفت و گاز و بهره برداری از مخازن هیدروکربوری، افزایش بهره دهی در چاه ها به ویژه در چاه هایی با نفوذ پذیری کم یا چاه های آسیب دیده یکی از مهمترین اهداف می باشد. تا به امروز روش های متفاوتی برای افزایش میزان بهره دهی چاه ها ارایه و انجام شده است که هر یک می تواند به طریقی موجب بهبود عملکرد چاه ها گردد. از مهمترین روش های بهبود بهره دهی چاه ها، اثر گذاشتن بر فیزیک سنگ مخزن می باشد که در آن سعی می شود تا ساختار فیزیکی سنگ مخزن بهبود یابد. از جمله مهم ترین این روش ها می توان به ایجاد شکستگی های مصنوعی در سنگ مخزن اشاره کرد.

▪ درجه اشباع(degree of saturation) :

درجه اشباع یک سیال، عبارت است از درصدی از حجم فضاهای خالی سازند که توسط آن سیال اشغال شده است.

▪ درجه شوری(salinity) :

میزان نمک محلول در آب سازندی را گویند

▪ کشش سطحی(IFT) :

نیرویی که بین سطح دو سیال(مانند نفت و آب، نفت و گاز، یا گاز و آب) ایجاد می شود.

▪ نقطه شبنم(Dew point) :

شرایط دما و فشاری که در آن اولین قطره مایع ایجاد می شود و تا قبل این نقطه فقط فاز گاز داریم.

▪ Cricondenterm :

حداکثر دمایی که در آن سیال به صورت دو فازی(گاز و مایع) است.

▪ نقطه ی بحرانی (Critical point):

حداکثر فشاری که در آن سیال به صورت دو فازی(گاز و مایع) است.

▪ Black oil :

نفت سنگین.

▪ Volatile oil :

نفت سبک.

▪ Gas Condensate :

گاز میعانی.

▪ Wet gas :

گاز تر.

▪ Dry gas :

گاز خشک.

▪ نقطه ی حباب یا شبنم (Bubble Point Pressure) :

با افت فشار مخزن، گاز محلول در نفت توانایی آن را پیدا می کند که از نفت خارج شود، فشارنقطه ی حباب یا (فشار اشباع) فشاری است که اولین حباب گاز از نفت جدا می شود. روشن است که در فشار های بالاتراز آن تنها یک فاز مایع و در فشار های پایین تر از آن دو فاز مایع و گاز وجود دارد.

در شکل زیر می توانید منحنی نقطه ی حباب، نقطه ی بحرانی و نقطه ی شبنم را برای یکی از انواع سیالات مشاهده کنید.

● چاه پیمایی

▪ چاه پیمایی یا لاگ (logging):

چاه پیمایی ابزاری است که اطلاعاتی درباره ی تغییرات خواص فیزیکی سازندهایی که چاه آن ها را قطع کرده و همچنین سیال (همچون نفت، گاز و آب) موجود در آن ها را در اختیار مهندسین نفت قرار می دهد. هر لاگ شعاع بررسی مشخصی دارد. انواع لاگ ها عبارتند از:

1) نگارهای الکتریکی

2) نگارهای هسته ای

3) نگارهای صوتی

4) نگارهای الکترومغناطیسی

5) نگار دماسنجی

6) نگار شیب سنجی

7) نگار تصویرساز

8) تکنیک های جدید چاه نگاری

▪ مقاومت ویژه الکتریکی(Resistivity):

میزان مقاومت مواد در برابر جریان الکتریسیته (حرکت الکترون) در درون آن است. با بدست آوردن مقاومت ویژه می توان برخی از این خواص را شناسایی کرد. مقاومت ویژه الکتریکی مبنای محاسبه میزان شوری سیال است. نوعی از مقاومت ویژه که در ادامه به آن پرداخته شده است، مبنای محاسبه تحرک پذیری سیال واقع می شود. همچنین تشخیص نوع و حجم سیال درون سازند و پارامتر های مهم دیگر از طریق محاسبه مقاومت ویژه امکان پذیر است.

▪ مقاومت الکتریکی ظاهری:

مقاومتی است که توسط لاگ اندازه گیری می شود، معمولاً با مقدار واقعی مقاومتی که قصد اندازه گری آن را داریم، متفاوت است. چرا که اثر لایه های مجاور، نازک بودن لایه، دقت اندازه گیری لاگ، خطا در انجام عملیات لاگ کیری و ... موجب می شود، مقاومت مورد نظر به درستی اندازه گیری نشود. به همین دلیل باید تصحیحات لازم روی داده های لاگ انجام شود تا بر دقت کار افزوده شود.

▪ Rt :

مقاومت الکتریکی ویژه زون دست نخورده

▪ Rmf :

مقاومت الکتریکی ویژه گل حفاری فیلتره شده داخل سازند

▪ Rw :

مقاومت الکتریکی ویژه آب درون سازندی

▪ Rxo :

مقاومت الکتریکی ویژه بخشی از سنگ که توسط گل حفاری فیلتره شده اشغال شده است. این مقاومت الکتریکی در بررسی توانایی تحرک نفت در درون سازند (Mobility) کاربرد دارد که با روشن شدن آن، می توان پارامتر های دیگری همچون حجم درجای نفت را محاسبه کرد.

▪ Rt :

مقاومت الکتریکی ویژه زون دست نخورده

ـ نکته:

هنگامی که هدف ما بررسی Rt است، باید توجه داشته باشیم، آنچه در واقع دستگاه اندازه گیری می کند، مقاومت الکتریکی ظاهری محیط بررسی است و برای رسیدن به هدف بررسی یعنی Rt باید اثر بقیه پارمترها مثل مقاومت الکتریکی ویژه گل حفاری ، قطرچاه واثر) Rs مقاومت الکتریکی لایه های مجاور لایه مورد مطالعه است)را حذف کنیم.

▪ Ro :

مقاومت الکتریکی ویژه سنگی که 100 درصد فضای خالی آن، ازآب اشباع شده است

▪ قدرت تفکیک قایم یا جداسازی قایم :

توانایی دستگاه در مشخص کردن مرز بین لایه هاست. هر چه قدرت جداسازی قایم بیشتر باشد، لایه های نازک بهتر قابل شناسایی هستند.

▪ بازه(AM) :

فاصله میان چشمه(فرستنده) و گیرنده را بازه گویند. هر چه این فاصله بیشتر باشد شعاع بررسی بزرگ تر، اما جداسازی قایم کم ترمی شود.

▪ اثر کامپتون :

هنگامی که پروتوی گاما به الکترونی برخورد می کند، مقداری از انرژی خود را صرف خارج کردن آن الکترون از اتمش می کند و بخش دیگر انرژی آن در امتداد دیگری منتشر می شود. به این پدیده اثر کامپتون می گویند.

پرتوهای گاما ذرات بدون جرمی هستند که با سرعت نور منتشر می شوند.

▪ زون رخنه(invaded zone) :

منطقه ای که توسط گل حفاری تحت تاثیر قرار گرفته است.

▪ زون دست نخورده(intact zone) :

منطقه ای که توسط گل حفاری تحت تاثیر قرار نگرفته است، یعنی هیچ یک از بخش های گل حفاری به آن جا نرسیده است.

▪ زون انتقالی(transition zone) :

منطقه ی بین زون آغشته و زون دست نخورده را گویند که در این منطقه شرایط زون آغشته کم کم به شرایط زون دست نخورده تبدیل می شود.

▪ گل کبره(mud cake) :

منطقه ای که توسط قسمت جامد گل حفاری تحت تاثیر قرار گرفته است(گل حفاری از دو قسمت تشکیل شده است 1 قسمت آن سیال است و قسمت دیگر ذرات جامد است که در سیال ، محلول یا بصورت معلق هستند) .

▪ گل کبره و فیلترای گل :

هنگامی که گل حفاری به درون سنگ وارد می شود، ابتدا قسمت جامد گل در خلل و فرج بخشی از سنگ گیر می کند. به این بخش از گل حفاری که در درون سنگ گیر افتاده گل کبره گویند. اما بخش محلول گل که بیشتر در سنگ نفوذ می کند و منطقه بیشتری از آن را تحت تأثیر خود قرار می دهد، فیلترای گل گویند.

▪ آب سازند :

آبی که به طور طبیعی از میلیون ها سال پیش در درون سازند باقی مانده است.






نوع مطلب :
برچسب ها :
لینک های مرتبط :

یکشنبه 10 خرداد 1394 :: نویسنده : رضا سپهوند


درباره وبلاگ



مدیر وبلاگ : رضا سپهوند
نویسندگان
آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :
امکانات جانبی
شبکه اجتماعی فارسی کلوب | Buy Website Traffic | Buy Targeted Website Traffic